Antroposen Kavramı Bağlamında Kentleşme, Kentsel Dirençlilik ve Sporda Sürdürülebilirlik

Urbanization, Urban Resilience, and Sustainability in Sport in the Context of the Anthropocene Concept

Ümran SARIKAN, Hakan SUNAY, Zülbiye KAÇAY,  Tuna TURĞUT

*Correspondence: Ümran SARIKAN umransrkn@gmail.com 

*¹ Ankara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Spor Yöneticiliği Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye,
Orcid: 0000-0003-1911-9194
²Ankara Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Ankara, Türkiye, hsunay@ankara.edu.tr  Orcid: 0000-0001-5139-1492
 ³ Çanakkale On Sekiz Mart  Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Çanakkale, Türkiye, zzkacay@gmail.com
Orcid: 0000-0002-9794-0888
⁴Bartın Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Bartın, Türkiye, tunaaturgut@gmail.com 
Orcid: 0009-0006-9574-8899

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.18933819

https://www.ijoss.org/Archive/v3-i1/ijoss-Volume3-issue1-28.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 16.10.2025 Accepted / Kabul: 14.02.2026 Published / Yayın: 28.02.2026

Öz

Antroposen çağı, insan faaliyetlerinin gezegen üzerindeki ekolojik ve çevresel etkilerini tanımlamakla birlikte, kentleşme sürecine bağlı olarak kentsel mekânların yeniden yapılanmasını da ifade etmektedir. Bu süreç, toplumsal ilişkilerden gündelik yaşam pratiklerine kadar geniş bir etki alanı yaratmaktadır. Kentsel dirençlilik ise kentlerin bu çok boyutlu dönüşümler karşısında uyum sağlama ve sürdürülebilirliğini yeniden inşa etme kapasitesini ifade etmektedir. Bu bağlamda sporun kentsel mekânlarda bir toplumsal pratik alanı olarak konumlanması, sporda sürdürülebilirlik kavramının kentsel dirençlilik ile doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Kentlerin barındırdığı çevresel, sosyal ve mekânsal potansiyeller göz önünde bulundurulduğunda, sporun kentlerde varlığını sürdürmesi ve gelecekte de bu mekânlarla bütünleşik biçimde gelişmesi, sporda sürdürülebilirliğin kentleşme dinamikleriyle birlikte ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, sporda sürdürülebilirlik kavramını; antroposenin ortaya çıkardığı ekolojik ve toplumsal riskler bağlamında, kentleşme ve kentsel dirençlilik ekseninde çok boyutlu olarak değerlendirmektir. Araştırma, mevcut literatürün yorumsamacı yaklaşım çerçevesinde incelendiği geleneksel bir derleme niteliğindedir. Elde edilen bulgular, sporda sürdürülebilirliğin kent olgusu ve antroposen perspektifiyle birlikte ele alınmasının görece yeni bir akademik çalışma alanı olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda çalışma, antroposen kavramı ekseninde sporda sürdürülebilirliğin kavramsal çerçevesini derinleştirerek, gelecekte yapılacak araştırmalara yol gösterici ve teşvik edici bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler: Antroposen, Kentleşme, Spor, Sürdürülebilirlik, Dirençlilik.

Abstract

The Anthropocene era refers not only to the ecological and environmental impacts of human activities on the planet, but also to the restructuring of urban spaces driven by the process of urbanization. This transformation generates wide-ranging effects extending from social relations to everyday life practices. Urban resilience, in this context, denotes the capacity of cities to adapt to these multidimensional transformations and to reconstruct their sustainability. The positioning of sport as a field of social practice within urban spaces reveals that the concept of sustainability in sport is directly linked to urban resilience. Considering the environmental, social, and spatial potentials inherent in cities, the continued existence of sport in urban contexts and its integrated development with these spaces in the future necessitate addressing sustainability in sport together with the dynamics of urbanization. The aim of this study is to evaluate the concept of sustainability in sport in a multidimensional manner, within the framework of urbanization and urban resilience, in relation to the ecological and social risks emerging from the Anthropocene. The research is designed as a traditional review based on an interpretive analysis of the existing literature. The findings indicate that examining sustainability in sport in conjunction with the urban phenomenon and the Anthropocene perspective constitutes a relatively new field of academic inquiry. Accordingly, this study aims to deepen the conceptual framework of sustainability in sport within the axis of the Anthropocene concept and to provide a guiding and encouraging contribution for future research.

Keywords Anthropocene, Urbanization, Sport, Sustainability, Resilience.

References / Kaynaklar

• Arendt, H. (1958). İnsanlık Durumu (B. S. Şener, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Barker, A., & Stockdale, A., (2008). “Out of the wilderness? Achieving sustainable development within Scottish National Parks”, Journal of Environmental Management, 88: 181-193.
• Baudrillard, J. (2007). Neden Her Şey Hala Yok Olup Gitmedi? (O. Adanır, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
• Brundtland G.H. (1987). Report of the World Commission on environment and development: “Our Common Future.” United Nations.
• Bauman, Z. (1998a), Postmodern Etik, Çev, A. Türker, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Z. (1998b), Sosyolojik Düşünmek, Çev. A. Yılmaz, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Berke, P. (2008). The evolution of green community planning, scholarship, and practice: an introduction to the special issue, Journal of the American Planning Association, 74(4), 393-407.
• Brymer, E., Downey, G., & Gray, T., (2009). “Extreme sports as a precursor to environmental sustainability”. Journal of Sport & Tourism, 14 (2-3): 193–204.
• Boyacıoğlu, C., (2017). Mı̇marlıkta Çevrecı̇ Yaklaşımların Antroposen Kavramı Bağlamında Tartışılması, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul.
• Carvalho O.G., (2001). “Sustainable development: is it achievable within the existing International political economy context?”. Sustainable Development, 9: 61-73.
• Castree, N. (2014b). The anthropocene and geography II: current contributions, Geography Compass, 8(7), 450-463.
• Certini, G.; Scalenghe, R.  (2011) “Anthropogenic Soils and the Golden Spikes for the Anthropocene”, The Holocene, 21(8), 1269–1274.
• Chernushenko, D., Van Der Kamp, A., & Stubbs, D., (2001). Sustainable Sport Management: Running and Environmentally Socially and Economically Responsible Organization. Canada, Ontorio: Green & Gold Inc.
• Choi, H.C., & Sirakaya, E., (2005). “Measuring residents’ attitude toward sustainable tourism: development of sustainable tourism attitude scale”. Journal of Travel Research, 43: 380-394.
• Clark, N. (2010). Volatile worlds, vulnerable bodies: comfronting abrupt climate change, Theory Culture & Society, 27(2-3), 31-53.
• Clark, N. (2014). Geo-politics and the disaster of the anthropocene, The Sociological Review, 62(1), 19-37.
• Cook, B., Rickards L., & Rutherfurd I. (2015). Geographies of the anthropocene, Geographical Research, 53(3), 231-243.
• Crutzen, P. J. (2002) “Geology of mankind”, Nature, 415, 23.
• Crutzen, P. & Stoermer E. (2000). The anthropocene, Global Change Newsletter, 41, 17-18.
• Çelikkol, S. (2019). Stoa Felsefesinin Temel Görüşleri Üzerine Bir İnceleme. Bilimname, 2019 (37), 1225-1245. DOI: 10.28949/bilimname.522162.
• Davison, A. (2015). Beyond the mirror horizon: modern ontology and amodern possibilities in the anthropocene, Geographical Research, 53(3), 298- 305.
• Dingle, G. W., & Stewart, B. (2018). Playing the climate game: climate change impacts, resilience and adaptation in the climate-dependent sport sector. Managing Sport and Leisure, 23(4-6), 293-314.
• Dowda, M., Sallis, J.F., Mckenzie, T.L., Rosengard, P., & Kohl, H.W., (2005).  “Evaluating the sustainability of SPARK physical education: A case study of translating research into practice”. Research Quarterly for Exercise and Sport, 76(1):11–19.
• Dubbeling M., Campbell, C., C., Hoekstra F. & Veenhuizen, R. (2009). Building resilient cities, Urban Agriculture Magazine, 22, 3-11.
• Ergül, Öykü H., (2003).  “Heidegger’in Varoluşçu Ontolojisi”, Kaygı Dergisi.
• Eren, Ş. G. (2019). Tokyo: Solaris – Güneş İmparatorluğu’nun Dirençli, Kırılgan ve Tehlikeli Kenti. İdealkent, 10 (28), 907-941. DOI: 10.31198/idealkent.635099
• Es, M. & Ateş, H. (2010). Kent Yönetimi, Kentlileşme ve Göç: Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Journal of Social Policy Conferences, 0 (48).
• Esin, İ., & Bayköse, N. (2024). Sporda Sürdürülebilirlik: Çevresel Sürdürülebilirlik Hakkında Bir Derleme. Uluslararası Türk Spor Ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 4(1), 30-45. https://doi.org/10.55376/ijtsep.1493561
• Evans, B., & Reid, J. (2013).  Dangerously Exposed: The Life and Death of the Resilient Subject. Resilience 1(2): 83–98.
• Eyüp G. (1982). İşbir Kenleşme Metropolitan Alan ve Yönetimi, AİTİA yayını, Ankara ss. 8-9.
• Foucault, M. (1966). The Order of Things: An Archaeology of Human Sciences. Paris: Editions Gallimard.
• Flagestad, A., & Hope, C.A., (2001). “Strategic success in winter sports destinations: a sustainable value creation perspective”. Tourism Management, 22: 445-461.
• Fyall, A., & Jago, L., (2009). “Sustainability in sport and tourism”. Journal of Sport and Tourism, 14 (23): 77-81.
• Fox, W. (1994). Ecophilosophy and science, The Environmentalist, 14(3), 57-62.
• Galderisi, A. (2014). Urban resilience: A framework for empowering cities in face of heterogeneous risk factors. Z magazine (Boston, Mass.), 11(1), 36-58.
• Gasset, Ortega Y., (1996). Kütlelerin İsyanı, Çev: Nejat Muallimoğlu, Birleşik Yayıncılık, İstanbul.
• Gibson, F., Jeffrey, L., Bain, S., & Hottell, D., (2006). “Green design and sustainability in sport and recreation 31. facilities”. The Smart Journal, Spring-Summer 4(2): 26-33.
• Girginov, V., & Hills, L., (2009). “The political process of constructing a sustainable London Olympics sports development legacy”. International Journal of Sport Policy, 1(2): 161-181.
• Gönen, M., Ceyhan, M. A., Zorba, E., Çakır, Z., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin rekreasyon alani kullanimlarina ilişkin engel ve tercihleri. The Online Journal of Recreation and Sports, 11(4), 59-76. https://doi.org/10.22282/ojrs.2022.109
• Goldsmith, E. B. (2000). Resource Management for Individuals and Families. Wadswarth, Thomson Learning U.S.A.
• Güzel, S., Yaman, M. S., Yel, K., Çakır, Z., Gönen, M., Ceyhan, M. A., & Aydemir, B. (2025). Farklı Branşlardaki Spor Etkinliklerine Katılan Bireylerin Gönüllü Motivasyon Durumlarının İncelenmesi. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 241-265. https://doi.org/10.71243/dksbd.1824551
• Grant, M. J., & Booth, A. (2009). A typology of reviews: an analysis of 14 review types and associated methodologies. Health information & libraries journal, 26(2), 91-108.
• Heidegger, M. (2001).  Nietzsche’nin Tanrı Öldü Sözü ve Dünya Resimleri Çağı., Çev: Levent Özar, Asa Kitap Evi Bursa.
• Harrison, A. L. (2013). Architectural Theories of the Envionment: Posthuman Territory. Londra: Routledge.
• Harvey, D. (1973). Sosyal Adalet ve Şehir (M. Moralı, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Heck, D., (2005) “Institutionalizing sustainability: the case of sustainability at Griffith Oniversity Australia”. Applied Environmental Education and Communication, 4: 55–64.
• Howard, E. (1902). Garden Cities of To-morrow. Londra: Swan Sonnenschein.
• Jencks, C. & Kropf K. (1997). Theories and Manifestoes of Contemporary Architecture. Londra: Academy Editions.
• Kayar, İ., & Kutlu, S. Z. (2022). Kentsel Dirençlilik ve Çevresel Sürdürülebilirlik İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme. TroyAcademy, 7(2), 178-204.
• Keat, R., Urry, J., & Çelebi, N. (1994). Bilim olarak sosyal teori. İmge.
• Kirk, D., (2004). Sport and Early Learning Experiences. In Driving up Participation: The Challenge for Sport. London: Sport England. P. 69–77.
• Kurtzman, J., & Zauhar, J. (2003). A wave in time-The sports tourism phenomena. Journal of Sport Tourism, 8(1), 35-47.
• Laertios, D. (2013). Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Laertios, Diogenes. (2020). Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri.edited by C. Şentuna. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Lake, J.R., Stratton, G., Martin, D., & Money, M., (2001). “Physical education and sustainable development: an untrodden path”. QUEST, 53: 471-482.
• Latour, B. (2013). The anthropocene and the destruction of the image of the globe, Gifford Lecture Series, Edinburgh, UK: 23 Şubat.
• Latour, B. (2014). Agency in the time of anthropocene, New Literary History, 45(1), 1-18.
• Lawson, H., (1995). “Intemational changes and challenges: Their import for new models of practice”. Quest, 47(4): 411-426.
• Lindsey, I., (2008). “Conceptualising sustainability in sports development”, Leisure Studies, 27(3): 279– 294.
• Mallen, C., Adams, L., Stevens, J., & Thompson, L., (2010). “Environmental sustainability in sport facility management: A delphi study”. European Sport Management Quarterly, 10(3): 367-389.
• Mallen, C., Stevens, J., Adams, L., & Mcroberts, S., (2010). “The assessment of the environmental performance of an international multi-sport event”. European Sport Management Quarterly, 10(1): 97-122.
• Maturana, H. & Varela F. (1988). The Tree of Knowledge: The Biological Roots of Human Understanding. Boston, MA: Shambala.
• McCullough, B. P., & Trendafilova, S. (2018). Industry-academic collaborations to advance sustainability. Sport and Entertainment Review, 4(3), 64-69.
• Nazari, R. (2021). The Analysis of Strategic Ecology of Sports Tourism. Sports Business Journal, 1(1), 153-162.
• O’Brien, D., & Gardiner, S., (2006). “Creating sustainable mega event ımpacts: networking and relationship development through pre-event training”. Sport Management Review, 8: 25-47.
• Oxford University Press, (2019). Dictionary of Biology (8 ed.), Oxford Reference.
• Önal S., (2014). “Kartezyen Özne ve Kantçı Öznenin Heidegger’de Anlamı: Dünyasallık”, Kilikya Felsefe Dergisi, 1
• Öykü H. Ergül, (2003). “Heidegger ‘in Varoluşçu Ontolojisi”, Kaygı Dergisi.
• Piano, R. & Rogers R. (1975). Georges Pompidou Center, Architectural Design, 95(5), 275-311.
• Parr, A. (2009). Hijacking Sustainability. Boston, MA: MIT Press.
• Peters, K. E. (2012) The Whole Story of Climate: What Science Reveals About the Nature of Endless Change, Prometheus Books, Print, New York.
• Polat, E. & Kahraman, S. (2019). Antroposen Çağı’nda Kentsellik, Sürdürülebilirlik ve Dirençlilik. Resilience, 3 (2), 319-326. DOI: 10.32569/resilience.619232.
• Polat E. & Kahraman, S. (2020). “Antroposen Çağı: Kendim Ettim Kentim Buldum,” 7. Kentsel ve Bölgesel Araştırmalar Ağı Sempozyumu, Mersin, Turkey.
• Rafferty, J.P. (2020) Anthropocene Epoch, Encyclopædia Britannica, (https://www.britannica.com/science/Anthropocene-Epoch, 05.05.2020).
• Reis A.C., & Higham J.E.S., (2009). “Recreation conflict and sport hunting: moving beyond goal interference towards social sustainability”. Journal of Sport and Tourism, 14 (2-3): 83-107.
• Rickards, L. (2015). Metaphor and the anthropocene: presenting humans as a geological force, Geographical Research, 53(3), 280-287.
• Rogers, R. & Power A. (2000). Cities for a Small Country. Londra: Faber.
• Rogers, R. (1996). The Culture of Cities. In R. Burdett (Eds.), Richard Rogers Partnership: Works and Projects (pp.7-8). New York, NY: Monacelli Press.
• Rose, D., Dooren T., Chrulew M., Cooke S., Kearnes M., & O’Gorman E. (2012). Thinking through the environment, unsettling the humanities, Environmental Humanities, 1(1), 1-5.
• Sennett, R. (2002). Kamusal İnsanın Çöküşü, Çev. S. Durak ve A. Yılmaz, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Sevinç, A. (2005). İkinci dünya savaşı sonrası mimarlık hayalleri: ütopya eskizleri. (Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Smith, A., (2009). Theorising the relationship between major sport events and social sustainability. Journal of Sport and Tourism, 14(2-3): 109-120.
• Simmel, George (1950), The Metropolis and Mental Life, (In.) The Sociology of George Simmel, Translated K. Wolff. New York: The Free Press, 409- 424.
• Schumacher, E. (1973). Small is Beautiful. Londra: Vintage Books.
• Sümer, Ö., Alak, A., & Tekin, A. (2020). Antropojen ve Antroposen Kavramlarının Tarihsel Gelişimine Yerbilimsel Bir Bakış. Türkiye Jeoloji Bülteni, 63(1), 1-20.
• Steffen, W.; Grinevald, J.; Crutzen, P.J.; McNeill, J. (2011), “The Anthropocene: Conceptual and Historical Perspectives”, Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Series A, 369(1938), 842–867.
• Şakar, M., & Sarıkan, Ü. (2023). Tribün Şiddeti: Sembolik Etkileşim Kuramı Ve Kırıkcam Teorisi Bağlamında Bir Sentez. International Journal Of Eurasia Social Sciences/Uluslararasi Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 14(51)
• Tainter, J.A. (2003). “Framework for sustainability”. World Futures, 59: 213–223, 2003.
• The Economist Intelligence Unit, Safe Cities Index (2019). Urban security and resilience in an interconnected world (60 kent 57 gösterge. www.safecities.economist.com adresinden erişilmiştir.
• Thoreau, H. (1854). Doğal Yaşam ve Başkaldırı (S. Çiftçi, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
• Trendafilova, S., McCullough, B., Pfahl, M., Nguyen, S. N., Casper, J., ve Picariello, M. (2014). Environmental sustainability in sport: Current state and future trends. Global Journal on Advances Pure and Applied Sciences, 3.
• Tuğaç, Ç. (2019). Kentsel Dirençlilik Perspektifinden Yerel Yönetimlerin Görevleri ve Sorumlulukları. İdealkent, 10 (28), 984-1019.
• Tülüce, H.Â. (2016). Martin Heidegger’de Dasein Kavramı. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 16 (1), 245-259.
• West D. (1998). Kıta Avrupası Felsefesine Giriş, Çev: Ahmet Cevizci, Paradigma Yayınları, İstanbul.
• Wildburger, U.L., Weber, G.W., Zachariasen, M., (2009). “OR for better management of sustainablen development”. Editorial, European Journal of Operational Research, 193: 647-648.