Rekreasyonel Etkinlik Kaynaklı Tükenmişlik Ölçeği Geliştirme Çalışması

Developing the Recreation Activity Induced Burnout Scale

Taner BOZKUŞ , Züleyha YILDIZ

*Correspondence: Taner BOZKUŞ
¹ Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, tanerbozkus@gazi.edu.tr Orcid: 0000-0002-4096-773X
² Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü zlyhayildiz@icloud.com , Orcid: 0009-0000-2931-0908

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.18952356

https://www.ijoss.org/Archive/v3-i1/ijoss-Volume3-issue1-30.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 20.01.2026 Accepted / Kabul: 25.02.2026 Published / Yayın: 28.02.2026

Öz

Rekreasyon literatürü, serbest zaman etkinliklerini uzun yıllar boyunca bireyin stres düzeyini azaltan ve psikolojik iyilik hâlini destekleyen onarıcı bir alan olarak tanımlamıştır. Buna karşın, modern toplumsal dinamikler ve Kaçırma Korkusu (FOMO), rekreasyonel katılımı gönüllü bir tercihten ziyade psikolojik bir “zorunluluğa” ve yük haline dönüştürebilmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, rekreasyonel deneyimin paradoksal doğasını ele alan kuramsal bir temellendirmeden hareketle; bağlama özgü, geçerli ve güvenilir bir “Rekreasyonel Etkinlik Kaynaklı Tükenmişlik Ölçeği” (REKTÖ) geliştirmektir. Araştırma, yapısal geçerleme süreci kapsamında Gazi Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi’nde öğrenim gören toplam 470 gönüllü (AFA: 169, DFA: 301) üzerinde yürütülmüştür. Ölçeğin psikometrik özellikleri; Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ve iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alpha, McDonald’s Omega, CR) ile test edilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin toplam varyansın %77.2’sini açıklayan, 8 maddelik ve dört alt boyutlu (Fiziksel/Duygusal Tükenmişlik, FOMO Tetikli Aşırı Katılım, Etkinlik Tatmini ve Duyarsızlaşma) sağlam bir yapı sergilediğini göstermiştir. DFA sonuçları, modelin mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu doğrulamıştır (χ²/df=2.395, CFI=.981, TLI=.963, RMSEA=.068, SRMR=.032). Elde edilen bulgular, REKTÖ’nün modern rekreasyonel katılımın psikolojik maliyetlerini ölçmede özgün ve yüksek geçerliğe sahip bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Bu çalışma, literatürde yerleşik olan fayda odaklı yaklaşımları ampirik bir eleştiriyle genişleterek, rekreasyonun karanlık tarafına (dark side of leisure) dair literatüre özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler Rekreasyonel Tükenmişlik, Kaçırma Korkusu (FOMO), Ölçek Geliştirme, Yapı Geçerliliği, Boş Zaman Deneyimi

Abstract

For many years, the recreation literature has defined leisure activities as a restorative domain that reduces an individual’s stress levels and supports psychological well-being. Conversely, modern social dynamics and the Fear of Missing Out (FOMO) can transform recreational participation from a voluntary choice into a psychological “obligation” and a significant burden. Grounded in a theoretical framework addressing the paradoxical nature of the recreational experience, the primary objective of this study is to develop a context-specific, valid, and reliable “Recreation Activity-Induced Burnout Scale” The research was conducted as part of a structural validation process with a total of 470 volunteers (EFA: 169, CFA: 301) studying at the Gazi University Faculty of Sport Sciences. The psychometric properties of the scale were evaluated using Exploratory Factor Analysis (EFA), Confirmatory Factor Analysis (CFA), and internal consistency coefficients, including Cronbach’s \alpha, McDonald’s \omega, and Composite Reliability (CR) . Analysis results demonstrated that the scale exhibits a robust 8-item structure with four sub-dimensions (Physical/Emotional Burnout, FOMO-Triggered Excessive Participation, Activity Satisfaction, and Depersonalization), explaining 77.2% of the total variance. CFA results confirmed that the model possesses excellent fit indices (χ²/df=2.395, CFI = .981, TLI = .963, RMSEA = .068, SRMR = .032) . The findings prove that the RAIBS is an original and highly valid tool for measuring the psychological costs of modern recreational participation. By expanding established benefit-oriented approaches with an empirical critique, this study provides a unique contribution to the literature concerning the “dark side of leisure”.

Keywords: Recreational Burnout, Fear of Missing Out (FOMO), Scale Development, Construct Validity, Leisure Experience.

APA 7 Citation

Bozkuş, T., & Yıldız, Z. (2026). Rekreasyonel etkinlik kaynaklı tükenmişlik ölçeği geliştirme çalışması [Developing the recreation activity induced burnout scale]. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences IJOSS, 3(1), 373–388. https://doi.org/10.5281/zenodo.18952356

References / Kaynaklar

• Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1988). Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach. Psychological Bulletin, 103(3), 411–423.
• Bagozzi, R. P., & Yi, Y. (1988). On the evaluation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Science, 16(1), 74–94. https://doi.org/10.1007/BF02723327
• Bentler, P. M. (1990). Comparative fit indexes in structural models. Psychological Bulletin, 107(2), 238–246. https://doi.org/10.1037/0033-2909.107.2.238
• Bright, L. F., & Logan, K. (2018). Is my fear of missing out (FOMO) causing fatigue? Advertising, social media fatigue, and the implications for consumers and brands. Internet Research, 28(5), 1213–1227. https://doi.org/10.1108/IntR-03-2017-0112
• Brown, T. A. (2006). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford Press.
• Byrne, B. M. (2001). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming. Lawrence Erlbaum Associates.
• Ceyhan, M. A., & Çakir, Z. (2021). Examination of Fear of Missing Out (FOMO) States of Students Who Study at the School of Physical Education and Sports in Terms of Some Variables. Education Quarterly Reviews, 4(4), 419-427. https://doi.org/ 10.31014/aior.1993.04.04.404
• Driver, B. L., Brown, P. J., & Peterson, G. L. (1991). Benefits of leisure. Venture Publishing. https://archive.org/details/benefitsofleisur0000unse
• Elhai, J. D., Levine, J. C., Dvorak, R. D., & Hall, B. J. (2018). Fear of missing out, need for touch, anxiety and depression are related to problematic smartphone use. Computers in Human Behavior, 63, 509–516. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.05.079
• Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312
• Goodger, K., Gorely, T., Lavallee, D., & Harwood, C. (2007). Burnout in sport: A systematic review. The Sport Psychologist, 21(2), 127–151. https://doi.org/10.1123/tsp.21.2.127
• Gönen, M., Ceyhan, M. A., Zorba, E., Çakır, Z., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin rekreasyon alani kullanimlarina ilişkin engel ve tercihleri. The Online Journal of Recreation and Sports, 11(4), 59-76. https://doi.org/10.22282/ojrs.2022.109
• Haworth, J., & Lewis, S. (2005). Work, leisure and well-being. British Journal of Guidance & Counselling, 33(1), 67–79. https://doi.org/10.1080/03069880412331335902
• Iwasaki, Y. (2007). Leisure and quality of life in an international and multicultural context: What are major pathways linking leisure to quality of life? Social Indicators Research, 82(2), 233–264. https://doi.org/10.1007/s11205-006-9032-z
• Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
• Mannell, R. C., & Kleiber, D. A. (2014). A social psychology of leisure (2. bs.). Venture Publishing.
• Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Organizational Behavior, 2(2), 99–113. https://doi.org/10.1002/job.4030020205
• Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.397
• Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
• Raedeke, T. D., & Smith, A. L. (2001). Development and preliminary validation of an athlete burnout measure. Journal of Sport and Exercise Psychology, 23(4), 281–306. https://doi.org/10.1123/jsep.23.4.281
• Schaufeli, W. B., Martinez, I. M., Pinto, A. M., Salanova, M., & Bakker, A. B. (2002). Burnout and engagement in university students: A cross-national study. Journal of Cross-Cultural Psychology, 33(5), 464–481. https://doi.org/10.1177/0022022102033005003
• Şen, S. (2020). Mplus ile yapısal eşitlik modellemesi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Tucker, L. R., & Lewis, C. (1973). A reliability coefficient for maximum likelihood factor analysis. Psychometrika, 38(1), 1–10. https://doi.org/10.1007/BF02291170
• Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74–85.