Obezite Modellerinde Farklı Egzersiz Müdahalelerinin Glukoz Metabolizması Belirteçleri Üzerindeki Etkileri: Son 5 Yılın Sistematik Derlemesi

The Effects of Different Exercise Interventions on Glucose Metabolism Markers in Obese Models: A Systematic Review of the Past 5 Years

Yunus GENÇ, Halil İbrahim GENÇ , Sezgin HEPSERT

Corresponding Author: Sezgin HEPSERT

¹ Bingöl Üniversitesi, Bingöl Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu, ygenc@bingol.edu.tr, ORCİD: 0000-0003-3213-2828

²Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, halilgenc@subu.edu.tr, ORCİD: 0000-0003-2303-0758

^3*Serbest Araştırmacı, sezginnepsert@gmail.com, ORCİD: 0000-0002-4299-8548

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.21250544

https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-21.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 02.05.2026 Accepted / Kabul: 16.06.2026 Published / Yayın: 23.06.2026

ÖZET

Amaç: Obezite, insülin sinyal mekanizmalarındaki bozulmalar neticesinde glukoz homeostazının kaybına ve sistemik metabolik disfonksiyona yol açan küresel bir sağlık sorunudur. Bu sistematik derlemenin amacı, obezite modellerinde uygulanan farklı kronik egzersiz müdahalelerinin; temel glukoz metabolizması belirteçleri üzerindeki etkilerini son 5 yılın verileri ışığında sentezlemek ve bu müdahalelerin göreceli etkinliğini değerlendirmektir.

Yöntem: Çalışma, PRISMA 2020 kılavuzlarına uygun olarak yürütülmüştür. Ocak 2020 ile Aralık 2024 tarihleri arasında PubMed, Scopus ve Web of Science veritabanlarında kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Dahil etme kriterlerini karşılayan; obezite modellerinde en az 4 hafta süren kronik egzersiz protokollerini içeren ve spesifik glukoz metabolizması belirteçlerini nicel olarak raporlayan 11 çalışma analiz kapsamına alınmıştır. Seçilen çalışmaların metodolojik kalitesi SYRCLE ölçeği ile değerlendirilmiş ve bulgular nitel sentez yöntemiyle karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.

Bulgular: İncelenen kanıtlar, tüm egzersiz modalitelerinin obeziteye bağlı glisemik bozulmaları iyileştirmede istatistiksel olarak anlamlı etkiler gösterdiğini doğrulamıştır. Yüksek Yoğunluklu İnterval Antrenmanların, özellikle insülin direnci indeksi ve dinamik glukoz toleransı üzerinde orta şiddetli sürekli egzersizlere oranla daha kısa sürede belirgin bir üstünlük sağladığı saptanmıştır. Kronik aerobik egzersizlerin açlık kan glukozunun uzun dönemli stabilizasyonunda; direnç egzersizlerinin ise kas kütlesi aracılı glukoz depolama kapasitesini artırarak postprandiyal glisemi yönetiminde efektif olduğu belirlenmiştir.

Sonuç: Kronik egzersiz müdahaleleri, obezite modellerinde glukoz metabolizması belirteçlerini normalize eden en etkili non-farmakolojik stratejilerdir. Maksimal glisemik kontrol için HIIT’in metabolik uyaran gücü ile aerobik ve direnç egzersizlerinin sistemik adaptasyon etkilerini birleştiren multidisipliner protokollerin en yüksek tedavi edici potansiyele sahip olduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler: Obezite, Glukoz Metabolizması Belirteçleri, İnsülin Direnci, HOMA-IR, Kronik Egzersiz, Sistematik Derleme.

The Effects of Different Exercise Interventions on Glucose Metabolism Markers in Obese Models: A Systematic Review of the Past 5 Years

ABSTRACT

Objective: Obesity is a global health problem that leads to impaired glucose homeostasis and systemic metabolic dysfunction as a result of disruptions in insulin signaling mechanisms. The aim of this systematic review is to synthesize the effects of various chronic exercise interventions applied in obesity models on key glucose metabolism markers based on data from the past 5 years and to evaluate the relative efficacy of these interventions.

Method: The study was conducted in accordance with the PRISMA 2020 guidelines. A comprehensive literature search was conducted in the PubMed, Scopus, and Web of Science databases between January 2020 and December 2024. Eleven studies that met the inclusion criteria—involving chronic exercise protocols lasting at least 4 weeks in obesity models and quantitatively reporting specific glucose metabolism markers—were included in the analysis. The methodological quality of the selected studies was assessed using the SYRCLE scale, and the findings were analyzed comparatively using a qualitative synthesis method.

Findings: The reviewed evidence confirmed that all exercise methods demonstrated statistically significant effects in improving obesity-related glycemic disorders. It was found that High-Intensity Interval Training (HIIT) provides a distinct advantage over moderate-intensity continuous exercise in a shorter timeframe, particularly regarding the insulin resistance index and dynamic glucose tolerance. It was determined that chronic aerobic exercise is effective in the long-term stabilization of fasting blood glucose, while resistance exercise is effective in managing postprandial glycemia by increasing glucose storage capacity through muscle mass.

Conclusion: Chronic exercise interventions are the most effective non-pharmacological strategies for normalizing glucose metabolism markers in obesity models. It has been concluded that multidisciplinary protocols combining the metabolic stimulatory power of HIIT with the systemic adaptive effects of aerobic and resistance exercises possess the highest therapeutic potential for achieving optimal glycemic control.

Keywords: Obesity, Glucose Metabolism Markers, Insulin Resistance, HOMA-IR, Chronic Exercise, Systematic Review.

How to Cite This Article

APA 7

Genç, Y., Genç H.İ., & Hepsert, H..(2026). Spor Bilimleri Fakültelerinde Öğrenim Gören Üniversite Obezite Modellerinde Farklı Egzersiz Müdahalelerinin Glukoz Metabolizması Belirteçleri Üzerindeki Etkileri: Son 5 Yılın Sistematik Derlemesi. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 3(2), 707–716. https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-21.pdf

Vancouver

Genç Y., Genç H.İ., Hepsert H. Obezite Modellerinde Farklı Egzersiz Müdahalelerinin Glukoz Metabolizması Belirteçleri Üzerindeki Etkileri: Son 5 Yılın Sistematik Derlemesi. Int J Health Exerc Sport Sci (IJOSS). 2026;3(2):707–716. Available from: https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-21.pdf

References / Kaynaklar

• Campbell, M., McKenzie, J. E., Sowden, A., Katikireddi, S. V., Brennan, S. E., Ellis, S., … & Thomson, H. (2020). Synthesis without meta-analysis (SWiM) in systematic reviews: reporting guideline. bmj, 368.
• Coşkuntürk, O. S., Kurcan, K., Yel, K., & Güzel, S. (2023). Teknolojik gelişmelerin hareketsiz yaşama ve çocuklarda psiko-motor gelişime etkileri. Dede Korkut Spor Bilimleri Dergisi, 1(1), 48-59.
• Choo, Y. N., Ravi, R. N., & Subramaniyan, V. (2026). Insulin resistance induced by obesity: Mechanisms, metabolic implications and therapeutic approaches. Molecular Biology Reports, 53(1), 357.
• Clayton, Z. S., & Murray, K. O. (2024). Aerobic exercise and obesity-related insulin resistance: using molecular patterns to inform individualized prescription. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 109(9), e1800-e1801.
• Çakır, Z., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin sporcu beslenme bilgi düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 6(2), 105-118.
• Damasceno de Lima, R., Fudoli Lins Vieira, R., Rosetto Muñoz, V., Chaix, A., Azevedo Macedo, A. P., Calheiros Antunes, G., … & Pauli, J. R. (2023). Time-restricted feeding combined with resistance exercise prevents obesity and improves lipid metabolism in the liver of mice fed a high-fat diet. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism, 325(5), E513-E528.
• Ha, M. S., Yook, J. S., & Lee, M. (2024). Effects of 16-Week Exercise on Insulin, HOMA-IR, and Glucose Levels in Obese Childhood. Exercise Science, 33(3), 310-316.
• Hepsert, S., Dalkılıç, L. K., Özdemir, E., Aydınlı, İ., Ugurlu, F. M., Dalkılıç, S., … & Kılıç, Y. (2026). Effects of chronic swimming exercise and cannabidiol on metabolic and i̇nflammatory gene expression in obese rats. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation.
• Hepsert, S., Sezer, B. S., Gökçen, M. G., & Kılıç, Y. (2024). Sedanter ve Antrene Bireylerde Hedonik Açlığın Dispne, Yaşam Kalitesi ve Uyku Kalitesine Etkisi. International Journal of Sport Exercise and Training Sciences-IJSETS, 10(4), 195-205.
• Hooijmans, C. R., Rovers, M. M., De Vries, R. B., Leenaars, M., Ritskes-Hoitinga, M., & Langendam, M. W. (2014). SYRCLE’s risk of bias tool for animal studies. BMC medical research methodology, 14(1), 43.
• Hu, J., Liu, M., Yang, R., Wang, L., Liang, L., Yang, Y., … & Cai, M. (2022). Effects of high-intensity interval training on improving arterial stiffness in Chinese female university students with normal weight obese: a pilot randomized controlled trial. Journal of translational medicine, 20(1), 60.
• Jiao, X., Liu, M., Li, R., Li, J., Wang, L., Niu, G., … & Guo, X. (2024). Helpful to live healthier? Intermittent Hypoxic/Ischemic training benefits vascular homeostasis and lipid metabolism with activating SIRT1 pathways in Overweight/Obese individuals. Obesity Facts, 17(2), 131-144.
• Kazeminasab, F., Sharafifard, F., Miraghajani, M., Behzadnejad, N., & Rosenkranz, S. K. (2023). The effects of exercise training on insulin resistance in children and adolescents with overweight or obesity: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in endocrinology, 14, 1178376.
• Kılıç, Y., Dalkılıç, S., Kadıoğlu Dalkılıç, L., Özdemir, E., Uğurlu, F. M., Pala, R., … & Ayılgan, E. (2025). Effects of aerobic and anaerobic exercise on glucose, lipid, and inflammation-related gene expression in the brain tissue of streptozotocin-induced diabetic rat model. Diabetology & Metabolic Syndrome, 17(1), 324.
• Lietzen, M. S., Mari, A., Ojala, R., Hentilä, J., Koskensalo, K., Lautamäki, R., … & Hannukainen, J. C. (2024). Effects of obesity and exercise on hepatic and pancreatic lipid content and glucose metabolism: PET studies in twins discordant for BMI. Biomolecules, 14(9), 1070.
• Lin, J., Zhang, X., Sun, Y., Xu, H., Li, N., Wang, Y., … & Zhao, R. (2024). Exercise ameliorates muscular excessive mitochondrial fission, insulin resistance and inflammation in diabetic rats via irisin/AMPK activation. Scientific Reports, 14(1), 10658.
• Lin, J., Zhang, X., Sun, Y., Xu, H., Li, N., Wang, Y., Tian, X., Zhao, C., Wang, B., & Zhao, R. (2024). Exercise ameliorates insulin resistance and inflammation via AMPK activation in obese rats. Scientific Reports, 14, 10658.
• Liu, X., Zhou, H., Liu, Y., Li, J., Luo, H., He, Q., … & Dong, Z. (2025). Exploring insulin resistance and pancreatic function in individuals with overweight and obesity: Insights from OGTTs and IRTs. Diabetes Research and Clinical Practice, 219, 111972.
• Öner, S., & Yasul, Y. (2022). Egzersiz, İrisin ve Obezite. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 137-152.
• Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., … & Moher, D. (2021). The PRISMA 2020 statement: an updated guideline for reporting systematic reviews. bmj, 372.
• Pendergrast, L. A., Ashcroft, S. P., Ehrlich, A. M., Treebak, J. T., Krook, A., Dollet, L., & Zierath, J. R. (2024). Metabolic plasticity and obesity-associated changes in diurnal postexercise metabolism in mice. Metabolism, 155, 155834.
• Rebello, C. J., Zhang, D., Kirwan, J. P., Lowe, A. C., Emerson, C. J., Kracht, C. L., … & Brown, J. C. (2023). Effect of exercise training on insulin-stimulated glucose disposal: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International journal of obesity, 47(5), 348-357.
• Sezer, B. S., Hepsert, S., Akel, D., & Kılıç, Y. (2024). Sedanter ve Antrene Üniversite Öğrencilerinde Obezite ve Metabolik Sendrom Farkındalık Düzeylerinin İncelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 7(2), 21-29.
• Şengün, N., Pala, R., Çınar, V., Akbulut, T., Larion, A., Padulo, J., … & Migliaccio, G. M. (2024). Alterations in biomarkers associated with cardiovascular health and obesity with short-term lifestyle changes in overweight women: The Role of Exercise and Diet. Medicina, 60(12), 2019.
• Tambuwal, U. M., Ahmad, S. A., Hayatu, U., Sadiq, M. A., Kolawale, J. A., Bello, S. K., & Umar, A. F. (2024). Exploring the effect of exercise versus metformin on insulin resistance amongst Nigerians with pre-diabetes: a randomised controlled trial. Nigerian Postgraduate Medical Journal, 31(3), 274-279.
• Yel, K., Şencan, D., Güzel, S., & Erkılıç, A. O. (2024). Physical activity, nutrition, and healthy living. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 1(3), 15-28. https://www.ijoss.org/Archive/ijoss-Volume1-issue3-02.pdf