3. Bölge Futbol Hakemlerini Strese İten Faktörlerin İncelenmesi

Investigation of the Factors Causing Stress of 3rd District Football Referees

Hayri AKYÜZ ¹*, Mustafa Alper MÜLHİM ²

Sorumlu Yazar : ¹Bayburt Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Bayburt, Türkiye, 0000-0002-8550-6689, hayriakyuz@bayburt.edu.tr
²Bolu Abant Baysal Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Bolu, Türkiye

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.17458431

https://www.ijoss.org/Archive/issue2-volume3/ijoss-Volume2-issue3-30.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 19.09.2025 Accepted / Kabul: 20.10.2025 Published / Yayın: 24.10.2025

Abstract

The purpose of this study is to examine the factors causing stress of 3rd district football referees in terms of different demographic variables. The research group consists of 151 football referees working in different classifications in the 3rd region (Central and Western Black Sea Region and Central Anatolia Region). As data collection tools, “Personal Information Form” created by the researchers and the “Factors Causing Stress of Football Referees Scale” were used. The data were obtained online and analyzed in the “SPSS 23.0” program. Frequency, percentage, arithmetic mean and standard deviation values were obtained for demographic variables. T-test and ANOVA for differentiation status and Correlation test for relationship status were used. In addition, TUKEY test was used to determine the differences between groups. The level of significance was evaluated as (p<0.05) in all analyzes for the study. In the research findings, a significant difference was found in favor of female football referees in scale sub-dimensions and total scores in terms of gender variable. On the contrary, no significant difference was found in terms of the marital status variable. On the other hand, a significant difference was found in favor of football referees with undergraduate and higher education  level in the scale social factors, personal factors sub-dimensions and total scores. No significant difference was found in the T test results for the variable of duty region. In the correlation test results for the age variable, a low level negative correlation was found between the age variable and external factors, social factors sub-dimensions and scale total scores. As a result of the Anova test for the classification variable, which is another finding, a significant difference in favor of the “provincial referees” was found between the “provincial referees” and “regional referee and assistant referee” groups in the social factors sub-dimension of the scale. In conclusion, in this study, which was conducted for the determination of the situation and we evaluated the factors causing stress of 3rd district football referees in terms of demographic variables, it was found that the stress levels of football referees differ in terms of some demographic variables, and some demographic variables did not differ.

Keywords: Stress, Referee, Football.

ÖZ

Bu araştırmanın amacı 3. bölge futbol hakemlerini strese iten faktörlerin farklı demografik değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırma grubunu 3. bölgede (Orta ve Batı Karadeniz Bölgesi ile İç Anadolu Bölgesi) farklı klasmanlarda görev yapan 151 futbol hakemi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından oluşturulan “Kişisel Bilgi Formu” ve “Futbol Hakemlerini Strese İten Faktörler Ölçeği” kullanılmıştır. Veriler online ortamda elde edilerek “SPSS 23.0” programında analiz edilmiştir. Demografik değişkenler için frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri elde edilmiştir. Farklılaşma durumlarına yönelik T-testi ve ANOVA, ilişki durumlarına yönelik Korelasyon testi yapılmıştır. Ayrıca, gruplar arasındaki farklılıkları belirlemek için TUKEY testi kullanılmıştır. Araştırmaya yönelik bütün analizlerde anlamlılık seviyesi (p<0,05) olarak değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularında, cinsiyet değişkeni açısından ölçek alt boyutları ve toplam puanlarında kadın futbol hakemleri lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Bunun aksine, medeni durum değişkeni açısından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Diğer taraftan, ölçek sosyal faktörler, kişisel faktörler alt boyutları ve toplam puanlarında lisans ve üstü düzeyde eğitime sahip futbol hakemleri lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Görev bölgesi değişkenine yönelik yapılan T testi sonuçlarında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Yaş değişkenine yönelik yapılan korelasyon testi sonuçlarında, yaş değişkeni ile dış faktörler, sosyal faktörler alt boyutları ve ölçek toplam puanları arasında negatif yönde düşük düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Görev yılı değişkeni ile dış faktörler, sosyal faktörler alt boyutları ve ölçek toplam puanlarında ağırlıklı olarak görev yılı düşük olan futbol hakemleri lehine anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Bir diğer bulgu olan klasman değişkenine yönelik yapılan Anova testi sonucunda, ölçek sosyal faktörler alt boyutunda “il hakemleri” ile “bölgesel hakem ve yardımcı hakem” grupları arasında “il hakemleri” lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Sonuç olarak, durum tespitine yönelik olarak yapılan ve 3. bölge futbol hakemlerini strese iten faktörleri demografik değişkenler açısından değerlendirdiğimiz bu çalışmada, futbol hakemlerinin stres düzeylerinin bazı demografik değişkenler açısından farklılık gösterdiği ve ilişki tespit edildiği, bazı demografik değişkenlerin ise farklılık göstermediği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Stres, Hakem, Futbol.

APA 7 Citation

Akyüz, H. & Mülhim, M.A. (2025). Investigation of the Factors Causing Stress of 3rd District Football Referees. International Journal of Sport Sciences (IJOSS), 2(3), 370-380 https://doi.org/10.5281/zenodo.17458431 https://www.ijoss.org/Archive/issue2-volume3/ijoss-Volume2-issue3-30.pdf

References / Kaynaklar

• Baldwin, C. (2013). The ref must be blind! Identifying pre-and post-game stresses of Australian sports referees and match officials. Sociology Study, 3(1), 13-22.
• Baltaş, A. & Baltaş, Z. (2000). Stres ve İnsan. Stres ve Başa çıkma Yolları. (20. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Can, A. (2014). Spss ile Bilimsel Araştırma Sürecinde Nicel Veri Analizi. (Üçüncü Baskı). Ankara: Pegem Akademisi, 250.
• Can, Y., Çoban, Ü. & Soyer, F., (2011). Negatif duygusallığın stres üzerindeki etkisi: Faal futbol hakemleri üzerinde bir araştırma. Niğde Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 165-174.
• Çakmak, T.M. (2011). Faal Futbol Hakemlerinin Stres Kaynaklarının Tespiti (Ankara İli Örneği), G.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
• Eratlı Şirin, Y., Şirin, T. & Aydın, Ö. (2018). Sosyal Bilimlerde Eğitim Araştırmaları. (1. Baskı). Bölüm adı: Futbol Hakemlerinde Sosyal Baskı ve Hakemlik Yetkinliği: Türkiye Süper Lig Örneği. (Editör:Gülenaz Selçuk, Erkan Atalmış). Lambert Academic Publishing.
• Girak, İ. (2024). Futbol hakemlerinin algılanan stres düzeyleri ile karar verme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Beden Eğitimi Spor Sağlık ve Efor Dergisi (BESSED), 2(3), 283-290.
• Guillén, F. & Feltz, D.L. (2011). Conceptual model of referee efficacy. Front Psychol. 18(2) 25. 1- 5.DOI: 10.3389/fpsyg.2011.00025
• Güllü, S. & Yıldız, S.M. (2019). Stres kaynaklarının futbol hakemlerinin performansına etkisinin incelenmesi. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 146-155.
• Gümüştekin, G.E. & Öztemiz, A.B. (2005). Örgütlerde stresin verimlilik ve performansla etkileşimi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(1), 271-288.
• Güney, S. (2012). Örgütsel davranış. Ankara: Nobel Yayınevi.
• Gürpınar, B. & Güven, Ö. (2011). Futbol hakemlerinin karşılaştıkları sportmenlik dışı davranışların incelenmesi. Spormetre. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(1); 7-14.
• Hacıcaferoğlu, S. (2013). Futbol klasman hakemlerinin maruz kaldıkları yıldırma (mobbing) davranışlarının incelenmesi. Fırat Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Elazığ.
• Koca, S. & Yıldız, S.M. (2018). Futbol hakemlerini strese iten faktörler, iş tatmini ve iş performansı ilişkisinin incelenmesi. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 195-207.
• Kürkçü, C. & Uluşar, Ü.D. (2014). Position and motion analysis of referees during soccer games. 22th Signal Processing and Communication Application Conference (SIU), Trabzon, Turkey.
• Kürkçü, C., Uluşar, Ü.D. (2016). Classification of movement patterns of soccer referees using K-Means. 24th Signal Processing and Communication Application Conference (SIU), Zonguldak, Turkey.
• Önür, N., Kalaman, S. & Çoban, O. (2015). Profesyonel hakemlik bilgi birikimi geliştirme sürecinde futbol hakemlerinin geleneksel ve sosyal medya kullanım pratikleri. E-journal of Intermedia, 2(2), 392-410.
• Özdayı, N. (2011). Futbol Hakemlerinin Duygusal Zeka ve İletişim Beceri Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi, G.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep.
• Satman, C., Öğülmüş, S. & Müniroğlu, S. (2001). Ankara İlindeki Futbol Hakemlerinin Hakemlik Seviyelerine Göre Sürekli Kaygı Durumlarının İncelenmesi, 2. Uluslararası Spor Psikolojisi Sempozyumu, 11-12.
• Schermerhorn, J.R., Hunt, J.G., & Osborn, R.N. (1988). Managing Organizational Behavior. Third Edition, New York: John Wiley & Sons, Inc.
• Selye, H. (1977). Stress without distress. School Guidance Worker, 32(5), 5-13.
• Şirin, T. (2021). Futbol hakemlerinin algıladıkları stres kaynakları ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 294-307.
• Uzunoğlu, Ö.F. (2008). Türk Futbol Hakemlerinin Karar Verme Stillerinin Klasmanlarına ve Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Konya: Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Yalçın, İ., Soyer, F., Ramazanoğlu, F. & Aksu, A. (2016). Futbol hakemlerinin karar verme ve sürekli kaygı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 13(3), 5681-5692.
• Zorba, E., Göksel, A. G., Pala, A. & Zorba, N. (2016). Futbol Hakemlerinin Müsabaka Öncesi Sürekli Kaygı Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi (Ege Bölgesi Örneği), Ankara Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, Spormetre, 14, 2.