Spor Farkındalığı ve Genel Özyeterlilik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Spor Bilimleri Öğrencilerinde Profil Temelli Bir Analiz

Examining the Relationship Between Sports Awareness and General Self-Efficacy: A Profile-Based Analysis of Sports Science Students

Sermet Toktaş, Tayfun Servi ,Çağrı Özdenk

*Correspondence: Sermet TOKTAŞ stoktas@adiyaman.edu.tr

¹Adıyaman Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü, E-mail: stoktas@adiyaman.edu.tr Orcid: 0000-0002-2445-5734

² Adıyaman Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, E-mail: tservi@adiyaman.edu.tr Orcid: 0000-0002-3173-327X

³Artvin Çoruh University and Sport Science, Artvin, Türkiye,  cagriozdenk@artvin.edu.tr  Orcid: 0000-0001-7895-2667

Doi:https://doi.org/10.5281/zenodo.20831031

https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-03.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 27.04.2025 Accepted / Kabul: 13.06.2026 Published / Yayın: 23.06.2026

Öz

Bu araştırmanın amacı, Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinde spor farkındalığı ile genel özyeterlilik arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkinin yalnızca doğrusal değil, aynı zamanda tipolojik örüntülerini ortaya koymaktır. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı doğrultusunda ilişkisel tarama modelinde tasarlanmış ve 200 üniversite öğrencisinden elde edilen veriler üzerinden yürütülmüştür. Veri toplama sürecinde Kişisel Bilgi Formu, Spor Farkındalığı Ölçeği ve Genel Özyeterlilik Ölçeği kullanılmış; analizlerde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon, hiyerarşik regresyon ve K-means kümeleme analizlerinden yararlanılmıştır. Bulgular, katılımcıların spor farkındalığı ve özyeterlilik düzeylerinin görece yüksek olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, demografik değişkenler kontrol edildiğinde spor farkındalığının özyeterliliğin anlamlı bir yordayıcısı olmadığı belirlenmiştir. Bu bulgu, literatürde sıklıkla varsayılan doğrusal ilişki modelinin sınırlılıklarına işaret etmektedir. Buna karşılık, kümeleme analizi örneklem içerisinde spor farkındalığı ve özyeterlilik düzeylerine göre anlamlı biçimde ayrışan üç farklı profil bulunduğunu ortaya koymuştur. Özellikle “yüksek spor farkındalığı – düşük özyeterlilik” profili, bilişsel farkındalık ile öz-yeterlilik inancı arasında bir bilgi-davranış boşluğu (knowledge–behavior gap) olabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, spor farkındalığı ile özyeterlilik arasındaki ilişkinin doğrusal ve tek boyutlu bir yapıdan ziyade, heterojen ve profil temelli bir örüntü sergilediği anlaşılmaktadır. Bu durum, spor bilimleri eğitiminde yalnızca bilişsel farkındalık düzeyinin artırılmasının yeterli olmayabileceğini; bu farkındalığın özyeterliliğe dönüşebilmesi için deneyimsel öğrenme süreçleri ve psikolojik beceri gelişiminin desteklenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Spor farkındalığı, özyeterlilik, bilgi-davranış boşluğu, tipolojik analiz, hiyerarşik regresyon, kümeleme analizi

Abstract

The aim of this study was to examine the relationship between sport awareness and general self-efficacy among students in the Faculty of Sports Sciences and to reveal both the linear and typological patterns underlying this relationship. The study was designed within a quantitative framework using a correlational survey model and was conducted with a sample of 200 university students. Data were collected using a Personal Information Form, the Sport Awareness Scale, and the General Self-Efficacy Scale. Descriptive statistics, Pearson correlation, hierarchical regression, and K-means cluster analysis were employed. The findings indicated that participants reported relatively high levels of sport awareness and self-efficacy. However, sport awareness was not a significant predictor of self-efficacy after controlling for demographic variables. This finding points to the limitations of the widely assumed linear relationship between these constructs in the literature. In contrast, cluster analysis revealed three distinct profiles within the sample based on sport awareness and self-efficacy levels. Notably, the profile characterized by high sport awareness but low self-efficacy suggests a potential knowledge–behavior gap, indicating that cognitive awareness does not necessarily translate into perceived competence. Overall, the findings demonstrate that the relationship between sport awareness and self-efficacy is not purely linear but rather heterogeneous and profile-based. These results highlight the limitations of traditional linear models and emphasize the importance of incorporating typological approaches in understanding psychological constructs. From an applied perspective, the findings suggest that increasing cognitive awareness alone may be insufficient; experiential learning processes and psychological skill development play a critical role in transforming awareness into self-efficacy.

Keywords: Sport awareness, self-efficacy, knowledge–behavior gap, typological analysis, hierarchical regression, cluster analysis.

How to Cite This Article

APA 7

Toktaş, S., Servi, T., & Özden, Ç. (2026). Spor farkındalığı ve genel özyeterlilik arasındaki ilişkinin incelenmesi: Spor bilimleri öğrencilerinde profil temelli bir analiz [Examining the relationship between sports awareness and general self-efficacy: A profile-based analysis of sports science students]. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences (IJOSS), 3(2), 448–464. https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-03.pdf

Vancouver

Toktaş S, Servi T., Özden Ç., Spor farkındalığı ve genel özyeterlilik arasındaki ilişkinin incelenmesi: Spor bilimleri öğrencilerinde profil temelli bir analiz [Examining the relationship between sports awareness and general self-efficacy: A profile-based analysis of sports science students]. Int J Health Exerc Sport Sci (IJOSS). 2026;3(2):448-464. Available from: https://www.ijoss.org/Archive/v3-i2/ijoss-Volume3-issue2-03.pdf

References / Kaynaklar

• Altınışık, Ü., İlhan, E. L., & Kurtipek, S. (2021). Zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik farkındalık: Spor yöneticisi adayları üzerine bir araştırma. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(2), 79–90.
• Aydıner, B. B. (2011). Üniversite öğrencilerinin yaşam amaçlarının alt boyutlarının genel özyeterlilik, yaşam doyumu ve çeşitli değişkenlere göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi.
• Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
• Bergman, L. R., & Magnusson, D. (1997). A person-oriented approach in research on developmental psychopathology. Development and Psychopathology, 9(2), 291–319. https://doi.org/10.1017/S095457949700206X
• Brown, K. W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822–848. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.4.822
• Ergül, M. A., Tınaz, C., & Ertaç, M. (2016). Lise öğrencilerinin spora yönelik farkındalık düzeylerine etki eden faktörlerin incelenmesi: Tenis branşı örneği. Spor Bilimleri Dergisi, 27(2), 69–83.
• Eski, T. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin kış sporlarına yönelik farkındalık düzeylerinin değerlendirilmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
• Feltz, D. L., Short, S. E., & Sullivan, P. J. (2008). Self-efficacy in sport. Human Kinetics.
• Gardner, F. L., & Moore, Z. E. (2007). The psychology of enhancing human performance: The mindfulness-acceptance-commitment approach. Springer.
• Germer, C. K. (2004). What is mindfulness? Insight Journal, 22, 24–29.
• Hagger, M. S., & Chatzisarantis, N. L. D. (2014). The trans-contextual model of motivation. In M. S. Hagger & N. L. D. Chatzisarantis (Eds.), Intrinsic motivation and self-determination in exercise and sport (pp. 87–107). Human Kinetics.
• Kabat-Zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past, present, and future. Clinical Psychology: Science and Practice, 10(2), 144–156. https://doi.org/10.1093/clipsy.bpg016
• Luszczynska, A., Scholz, U., & Schwarzer, R. (2005). The general self-efficacy scale: Multicultural validation studies. The Journal of Psychology, 139(5), 439–457. https://doi.org/10.3200/JRLP.139.5.439-457
• Maddux, J. E. (2016). Self-efficacy. In H. S. Friedman (Ed.), Encyclopedia of mental health (2nd ed., Vol. 4, pp. 390–394). Academic Press.
• Moritz, S. E., Feltz, D. L., Fahrbach, K. R., & Mack, D. E. (2000). The relation of self-efficacy measures to sport performance: A meta-analytic review. Research Quarterly for Exercise and Sport, 71(3), 280–294. https://doi.org/10.1080/02701367.2000.10608908
• Murathan, G. (2023). Assessing mindfulness characteristics of sport science students. International Journal of Education Technology and Scientific Researches, 8(24), 2431–2450.
• Pajares, F., & Schunk, D. H. (2002). Self and self-beliefs in psychology and education: A historical perspective. In J. Aronson (Ed.), Improving academic achievement: Impact of psychological factors on education (pp. 3–21). Academic Press.
• Schunk, D. H., & DiBenedetto, M. K. (2020). Motivation and social cognitive theory. Contemporary Educational Psychology, 60, Article 101832. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2019.101832
• Sherer, M., Maddux, J. E., Mercandante, B., Prentice-Dunn, S., Jacobs, B., & Rogers, R. W. (1982). The self-efficacy scale: Construction and validation. Psychological Reports, 51(2), 663–671. https://doi.org/10.2466/pr0.1982.51.2.663
• Uyar, Y., & Sunay, H. (2020). Spor farkındalığı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(1), 46–58. https://doi.org/10.33689/spormetre.672441
• Vural, C., & Okan, İ. (2021). Sporda bilinçli farkındalık: Atıcılık spor branşları üzerine bir araştırma. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 4(2), 265–273. https://doi.org/10.38021/asbid.962437
• Yıldırım, F., & İlhan, İ. Ö. (2010). Genel özyeterlilik ölçeği Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301–308.
• Yılmaz, E., Yiğit, R., & Kaşarcı, İ. (2012). İlköğretim öğrencilerinin özyeterlilik düzeylerinin akademik başarı ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 371–388.
• Zimmerman, B. J. (2000). Self-efficacy: An essential motive to learn. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 82–91. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1016