Sporcu Tükenmişliği ile Sporcu Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkide Sporcu Öz Yeterlik ve Sporda Zihinsel Dayanıklılığın Aracı Rolünün İncelenmesi

Examining the Mediating Role of Athlete Self-Efficacy and Mental Toughness in Sports in the Relationship Between Athlete Burnout and Athlete Mental Health

Elanur SİNER, İzzet UÇAN

*Correspondence:  Elanur Siner esiner@beu.edu.tr Orcid: 0000-0002-9988-7603 Bitlis Eren Üniversitesi

¹Bitlis Eren Üniversitesi, esiner@beu.edu.tr Orcid: 0000-0002-9988-7603

²Atatürk Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi,   izzet.ucan@atauni.edu.tr Orcid: 0000-0002-9668-1829

Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.23698531

https://www.ijoss.org/Archive/v3-i3/ijoss-Volume3-issue3-12.pdf

Download Full Text

Received / Gönderim: 19.07.2026 Accepted / Kabul: 25.10.2026 Published / Yayın: 25.10.2026

Öz

Bu araştırmanın amacı; sporcu tükenmişliği ile sporcu ruh sağlığı arasındaki ilişkide sporcu öz yeterlik ve sporda zihinsel dayanıklılığın aracı rolünün incelenmesidir. Sporcu tükenmişliğinin sporcu ruh sağlığı, sporcu öz yeterliği, sporda zihinsel dayanıklılık üzerine olan anlamlı etkilerini inceleyerek, sporcu tükenmişliğinin sporcu ruh sağlığı üzerinde etkisinde sporcu öz yeterliğinin aracı etkisini ve sporcu tükenmişliğinin sporcu ruh sağlığı üzerinde etkisinde sporda zihinsel dayanıklılığın aracı etkisini ortaya koymak.  Araştırma, nicel araştırma yaklaşımlarından ilişkisel tarama modeli kapsamında yürütülmüştür. Veriler, Sporcu Tükenmişlik Ölçeği, Sporcu Ruh Sağlığı Ölçeği, Sporcu Öz Yeterliği Ölçeği ve Sporda Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi ve PROCESS Macro 4.3 programının Model 4 seçeneği kullanılmıştır. Paralel aracılık analizinde 5000 bootstrap yeniden örneklemesi ve %95 güven aralığı esas alınmıştır.  Sporcu tükenmişliği ile sporcu ruh sağlığı (r=-0,582), sporcu öz yeterliği (r=-0,548) ve sporda zihinsel dayanıklılık (r=-0,226) arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler belirlenmiştir (p<0,01). Sporcu ruh sağlığı ile sporcu öz yeterliği (r=0,799) ve sporda zihinsel dayanıklılık (r=0,509) arasında ise pozitif yönde anlamlı ilişkiler saptanmıştır (p<0,01). Paralel aracılık analizinde sporcu tükenmişliği ile sporcu ruh sağlığı arasındaki doğrudan ilişkinin negatif yönde anlamlı olduğu belirlenmiştir (b=-0,4530; p<0,01). Sporcu öz yeterliği (b=-0,6917; %95 GA [-0,8179; -0,5701]) ve sporda zihinsel dayanıklılık (b=-0,0598; %95 GA [-0,1026; -0,0254]) üzerinden hesaplanan dolaylı ilişkilerin de istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür.  Bu araştırmada, sporcu tükenmişliği ile sporcu ruh sağlığı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki olduğu ve sporcu öz yeterliği ile sporda zihinsel dayanıklılığın bu ilişkide istatistiksel olarak anlamlı paralel aracılık rolleri üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, sporcu tükenmişliği ile ruh sağlığı arasındaki ilişkinin anlaşılmasında öz yeterlik ve zihinsel dayanıklılık gibi psikolojik kaynakların da dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, sporcuların ruh sağlığını desteklemeye yönelik değerlendirme ve müdahale süreçlerinde tükenmişlik düzeylerinin yanı sıra öz yeterlik algılarının ve zihinsel dayanıklılıklarının da birlikte ele alınması önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Sporcu Tükenmişliği, Sporcu Ruh Sağlığı, Sporcu Öz Yeterliği, Sporda Zihinsel Dayanıklılık, Paralel Aracılık Analizi.

Abstract

This study aimed to examine the parallel mediating roles of athlete self-efficacy and mental toughness in sport in the relationship between athlete burnout and athlete mental health.  The study employed a quantitative correlational survey design. Data were collected using the Athlete Burnout Scale, Athlete Mental Health Scale, Athlete Self-Efficacy Scale, and Sports Mental Toughness Questionnaire. Descriptive statistics, Pearson correlation analysis, and Model 4 of PROCESS Macro version 4.3 were used for data analysis. Parallel mediation analysis was conducted using 5,000 bootstrap resamples and 95% confidence intervals.  Significant negative correlations were found between athlete burnout and athlete mental health (r=-0.582), athlete self-efficacy (r=-0.548), and mental toughness in sport (r=-0.226) (p<0.01). Significant positive correlations were observed between athlete mental health and athlete self-efficacy (r=0.799) and mental toughness in sport (r=0.509) (p<0.01). Parallel mediation analysis indicated a significant negative direct association between athlete burnout and athlete mental health (b=-0.4530; p<0.01). The indirect associations through athlete self-efficacy (b=-0.6917; 95% CI [-0.8179, -0.5701]) and mental toughness in sport (b=-0.0598; 95% CI [-0.1026, -0.0254]) were also statistically significant.  This study concludes that there is a significant negative relationship between athlete burnout and mental health, and that athlete self-efficacy and mental toughness in sports serve as statistically significant parallel mediators in this relationship. The findings indicate that psychological resources—such as self-efficacy and mental toughness—must be taken into account to understand the link between athlete burnout and mental health. Accordingly, it is important to consider not only burnout levels but also perceptions of self-efficacy and mental toughness when developing assessment and intervention processes aimed at supporting the mental health of athletes.                                                  

Keywords: Athlete Burnout, Athlete Mental Health, Athlete Self-Efficacy, Mental Toughness in Sport, Parallel Mediation Analysis

How to Cite This Article

APA 7

Siner, E. & Uçan, İ. (2026). Sporcu Tükenmişliği ile Sporcu Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkide Sporcu Öz Yeterlik ve Sporda Zihinsel Dayanıklılığın Aracı Rolünün İncelenmesi. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences, 3(3).1110-1127

Vancouver

Siner E. & Uçan İ Sporcu Tükenmişliği ile Sporcu Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkide Sporcu Öz Yeterlik ve Sporda Zihinsel Dayanıklılığın Aracı Rolünün İncelenmesi. International Journal of Health, Exercise, and Sport Sciences. 2026;3(3). 1110-1127

References / Kaynaklar

• Altıntaş, A. (2015). Sporcuların Zihinsel Dayanıklılıklarının Belirlenmesinde Optimal Performans Duygu Durumu, Güdülenme Düzeyi ve Hedef Yöneliminin Rolü (Tez No. 396532) [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
• Appleton, P. R., & Hill, A. P. (2012). Perfectionism And Athlete Burnout In Junior Elite Athletes: The Mediating Role of Motivation Regulations. Journal of Clinical Sport Psychology, 6(2), 129–145.
• Arı, G. S., & Bal, E. Ç. (2008). Tükenmişlik Kavramı: Birey ve Örgütler Açısından Önemi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15(1), 131–148.
• Aydın, H. B. (2004). Çocuk Ruh Sağlığı (1. baskı). Morpa Kültür Yayınları.
• Bandura, A. (1997). Sources of Self Efficacy. In Self Efficacy: The Exercise of Control (ss. 79–113). W. H. Freeman and Company.
• Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The Moderator–Mediator Variable Distinction In Social Psychological Research: Conceptual, Strategic, And Statistical Considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173.
• Besharat, M. A., & Pourbohlool, S. (2011). Moderating Effects Of Self-Confidence And Sport Self-Efficacy On The Relationship Between Competitive Anxiety and Sport Performance. Psychology, 2(7), 760.
• Bull, S. J., Shambrook, C. J., James, W., & Brooks, J. E. (2005). Towards An Understanding of Mental Toughness In Elite English Cricketers. Journal of Applied Sport Psychology, 17(3), 209–227.
• Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F., & Çakmak, E. K. (2021). Eğitimde Bilimsel Araştırma Yöntemleri (35. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Byrne, B. M. (2001). Structural Equation Modeling With AMOS: Basic Concepts, Applications, and Programming.
• Chase, M. A. (1998). Sources of Self-Efficacy In Physical Education and Sport. Journal of Teaching in Physical Education, 18(1), 76–89.
• Clough, P., Earle, K., & Sewell, D. (2002). Mental Toughness: The Concept and Its Measurement. Solutions in Sport Psychology, 1, 32–45.
• Connaughton, D., Hanton, S., & Jones, G. (2010). The Development and Maintenance of Mental Toughness In The World’s Best Performers. The Sport Psychologist, 24(2), 168–193.
• Cresswell, S. L., & Eklund, R. C. (2005). Motivation and Burnout Among Top Amateur Rugby Players. Medicine and Science in Sports and Exercise, 37(3), 469–477.
• Crust, L. (2008). A Review and Conceptual Re-Examination of Mental Toughness: Implications For Future Researchers. Personality and Individual Differences, 45(7), 576–583.
• Çaloğlu, M., & Yalçın, Ö. M. (2020). Sporcu Eğitim Merkezlerindeki Güreşçilerin Sporcu Tükenmişlik Düzeylerinin İncelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 59–73.
• Çivitçi, A. (2012). Üniversite Öğrencilerinde Genel Yaşam Doyumu ve Psikolojik İhtiyaçlar Arasındaki İlişkiler. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 321–336.
• Darity, W., & Goldsmith, A. H. (1993). Unemployment, Social Psychology, and Unemployment Hysteresis. Journal of Post Keynesian Economics, 16(1), 55–71.
• Durmaz, M., & Akkuş, R. (2016). Öz Belirleme Kuramı Perspektifinden Matematik Kaygısı, Motivasyon ve Temel Psikolojik İhtiyaçlar. Eğitim ve Bilim, 41(183).
• Foster, B. J., & Chow, G. M. (2019). Development of The Sport Mental Health Continuum—Short Form (Sport MHC-SF). Journal of Clinical Sport Psychology, 13(4), 593–608.
• Gezer, H. (2018). Bireysel ve Takım Sporları İle Uğraşan Üniversite Öğrencilerinin Temel Psikolojik İhtiyaçlarının Belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
• Goldberg, A. S. (1998). Sports Slump Busting: 10 Steps To Mental Toughness and Their Development In Olymic Champions. Journal of Applied Sports Psychology, 14(3), 172204.
• Gould, D., Hodge, K., Peterson, K., & Petlichkoff, L. (1987). Psychological Foundations of Coaching: Similarities And Differences Among Intercollegiate Wrestling Coaches. The Sport Psychologist, 1(4), 293–308.
• Gökçe, H., & Arslan, Y. (2014). Comparison of The Athletes’ Self-Efficacy: Participating To Individuals Or Team Sports. International Scientific Conference, Serbia.
• Gucciardi, D. F. (2012). Measuring Mental Toughness In Sport: A Psychometric Examination of The Psychological Performance Inventory–A And Its Predecessor. Journal of Personality Assessment, 94(4), 393–403. And
• Han, M. T. (2025a). The Effect of Sports Commitment On Regular Studying: The Mediating Role of Athlete Mental Health Continuity. Research in Sport Education and Sciences, 27(3), 238–251. https://doi.org/10.62425/rses.1679329
• Han, M. T. (2025b). The Effect Of Sport Life Satisfaction On Athlete Burnout: The Serial Mediating Role of Sport Commitment and Subjective Vitality. Journal of Sport Sciences Research, 10(3), 406–428. https://izlik.org/JA54BG57FA
• Hayes, A. F. (2017). Introduction To Mediation, Moderation, and Conditional Process Analysis: A Regression-Based Approach. Guilford Publications.
• Hayes, A. F. (2022). Introduction To Mediation, Moderation, and Conditional Process Analysis: A Regression-Based Approach (3. baskı). The Guilford Press.
• Jackson, S. A., Thomas, P. R., Marsh, H. W., & Smethurst, C. J. (2001). Relationships Between Flow, Self-C